گروه اقتصاد کلان ماشه اقتصادی– رشد نرخ ارز، افزایش هزینه تولید، کسری بودجه دولت، ناترازی انرژی و تداوم نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی، مجموعه‌ای از عوامل را شکل داده‌اند که می‌توانند اقتصاد ایران را وارد موج جدیدی از تورم کنند؛ موجی که اگر مهار نشود، بیش از هر چیز سفره مردم را کوچک‌تر خواهد کرد.
بازارها معمولاً پیش از انتشار آمارهای رسمی واکنش نشان می‌دهند و همین موضوع باعث شده فعالان اقتصادی نسبت به ماه‌های آینده هشدار دهند. هرچند هنوز نمی‌توان با قطعیت از آغاز یک جهش تورمی سخن گفت، اما بسیاری از شاخص‌های اقتصادی از افزایش انتظارات تورمی حکایت دارند.موضوعی که با نزدیک شدن به نیمه دوم سال 1405 بیشتر از قبل در حال پررنگ شدن است.
دلار؛ موتور محرک قیمت‌ها
در اقتصاد ایران، نرخ ارز تنها یک شاخص مالی نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده قیمت کالاها و خدمات تبدیل شده است. افزایش قیمت دلار، حتی اگر موقتی باشد، معمولاً خود را در قیمت مواد اولیه، کالاهای وارداتی، حمل‌ونقل، تولید و در نهایت کالاهای مصرفی نشان می‌دهد.
کارشناسان معتقدند حتی بنگاه‌هایی که وابستگی مستقیمی به واردات ندارند نیز با افزایش نرخ ارز، قیمت محصولات خود را متناسب با هزینه جایگزینی یا انتظارات تورمی افزایش می‌دهند؛ موضوعی که به گسترش موج گرانی در کل اقتصاد منجر می‌شود.
کسری بودجه؛ تهدیدی که همچنان پابرجاست
یکی دیگر از نگرانی‌های اقتصاددانان، نحوه تأمین کسری بودجه دولت است. اگر این کسری از طریق افزایش پایه پولی یا استقراض غیرمستقیم از شبکه بانکی جبران شود، حجم نقدینگی رشد خواهد کرد و در نهایت فشار تورمی بیشتری به اقتصاد وارد می‌شود.
در سال‌های اخیر نیز تجربه نشان داده هر زمان نقدینگی با سرعت بیشتری افزایش یافته، فاصله چندانی تا رشد قیمت کالاها باقی نمانده است.
تولید زیر فشار هزینه‌ها
فعالان بخش تولید نیز از افزایش هزینه‌های تأمین مواد اولیه، انرژی، حمل‌ونقل و دستمزد سخن می‌گویند. بسیاری از واحدهای تولیدی معتقدند ادامه این روند، امکان حفظ قیمت‌های فعلی را از آنها سلب خواهد کرد.
این وضعیت می‌تواند باعث انتقال تدریجی افزایش هزینه‌ها به مصرف‌کننده نهایی شود؛ فرآیندی که در ادبیات اقتصادی از آن به عنوان «تورم ناشی از فشار هزینه» یاد می‌شود.
ناترازی انرژی؛ عامل کمتر دیده‌شده تورم
قطعی برق صنایع، محدودیت‌های گاز در فصول سرد و افزایش هزینه تأمین انرژی، از دیگر عواملی هستند که ظرفیت تولید را کاهش می‌دهند. کاهش عرضه در کنار تقاضای موجود، معمولاً زمینه را برای افزایش قیمت‌ها فراهم می‌کند.
به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند اصلاح زیرساخت‌های انرژی، نه‌تنها یک ضرورت صنعتی بلکه یکی از ابزارهای کنترل تورم نیز محسوب می‌شود.
انتظارات تورمی؛ دشمن خاموش اقتصاد
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اقتصاد ایران، نقش پررنگ انتظارات تورمی است. زمانی که مردم و فعالان اقتصادی انتظار افزایش قیمت‌ها را داشته باشند، رفتارهای اقتصادی آنها نیز تغییر می‌کند؛ از خرید زودهنگام کالاها گرفته تا افزایش قیمت توسط فروشندگان.
همین چرخه می‌تواند حتی پیش از وقوع عوامل واقعی، به رشد قیمت‌ها دامن بزند و کنترل تورم را دشوارتر کند.
آیا موج جدید گرانی قطعی است؟
پاسخ این سؤال به چند متغیر کلیدی بستگی دارد؛ از جمله روند نرخ ارز، نحوه مدیریت بودجه دولت، سیاست‌های پولی بانک مرکزی، وضعیت روابط خارجی و میزان ثبات در بازارها.
اگر سیاست‌گذار بتواند انتظارات تورمی را مدیریت کرده، از رشد بی‌ضابطه نقدینگی جلوگیری کند و ثبات نسبی در بازار ارز ایجاد شود، احتمال کاهش شدت فشارهای تورمی وجود دارد. اما در مقابل، تداوم نااطمینانی‌های اقتصادی می‌تواند زمینه را برای شکل‌گیری موج تازه‌ای از افزایش قیمت‌ها فراهم کند.
تورم در اقتصاد ایران دیگر تنها یک شاخص اقتصادی نیست؛ بلکه به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل شده که مستقیماً بر قدرت خرید، رفاه خانوارها و چشم‌انداز سرمایه‌گذاری اثر می‌گذارد. اکنون مجموعه‌ای از نشانه‌ها از افزایش دوباره فشارهای قیمتی حکایت دارد و اگر سیاست‌های اقتصادی نتوانند ثبات را به بازارها بازگردانند، احتمال آنکه ماه‌های آینده با موج جدیدی از گرانی همراه باشد، دور از انتظار نخواهد بود.
